rTMS ve Theta Burst Arasındaki Farklar

Klasik rTMS ile iTBS arasındaki darbe örüntüsü, seans süresi, etkinlik, yan etkiler ve hızlandırılmış theta burst protokollerinin farklarını öğrenin.
Klasik rTMS ve theta burst uyarım örüntülerini hastaya açıklayan psikiyatri uzmanı
Yazan

TMSNEDİR Editör Ekibi

Tıbbi İnceleme

Dr. Kübra Ceren Cesur

İlk Yayın

25 Temmuz 2026

Son Güncelleme

27 Temmuz 2026

Okuma Süresi

13–15 dakika

Kaynaklar

Konsensüsler ve Randomize Araştırmalar

KISACA

Theta burst stimülasyon (TBS), rTMS’den tamamen ayrı bir cihaz tedavisi değil; manyetik darbelerin farklı bir zaman örüntüsüyle verildiği rTMS protokol ailesidir. Depresyonda en çok kullanılan biçim intermittent TBS’dir (iTBS). Klasik 10 Hz rTMS seansı kullanılan reçeteye göre yaklaşık 20–40 dakika sürebilirken, standart 600 darbeli iTBS yaklaşık 3 dakika sürer. Büyük THREE-D çalışmasında 3 dakikalık iTBS, 37,5 dakikalık 10 Hz rTMS’ye etkinlik açısından daha kötü bulunmamıştır. Buna karşın kısa seans, toplam tedavinin üç dakika veya birkaç günde biteceği anlamına gelmez; standart iTBS de çoğunlukla haftada beş gün, birkaç hafta uygulanır. Seçim; tanı, onaylı cihaz/protokol, tolerabilite, önceki yanıt ve klinik lojistiğe göre yapılır.

BU İÇERİKTE NELER BULACAKSINIZ?

rTMS ve Theta Burst Arasındaki Farklar Nelerdir?

rTMS, tekrarlayan transkraniyal manyetik stimülasyonun genel adıdır. Bobinden çıkan manyetik darbeler belirli frekans, şiddet, tren süresi ve aralıklarla hedeflenen kortekse uygulanır. “Klasik rTMS” denildiğinde depresyonda çoğunlukla sol dorsolateral prefrontal kortekse uygulanan 10 Hz yüksek frekanslı protokol kastedilir.

Theta burst stimülasyon ise darbeleri beynin doğal theta ritmine benzer bir kümelenme içinde verir. iTBS’de üç darbeden oluşan yüksek frekanslı kısa kümeler, saniyede beş küme olacak biçimde aralıklı trenler hâlinde uygulanır. Bu sıkıştırılmış örüntü, çok daha kısa sürede klinik olarak anlamlı bir uyarım dozu verilmesini sağlar.

İki yöntem de aynı temel manyetik uyarım teknolojisini, benzer hedefleme ve güvenlik taramasını kullanır. En görünür fark seans süresidir; ancak darbe sayısı, örüntü ve nörofizyolojik etki de farklıdır. “Daha kısa” otomatik olarak “daha zayıf” veya “daha hızlı iyileştiren” anlamına gelmez.

Klasik rTMS ve theta burst uyarım örüntülerini hastaya açıklayan psikiyatri uzmanı

TEMEL FARKLAR

Klasik rTMS ve iTBS Nasıl Çalışır?

Klasik 10 Hz rTMS’de saniyede 10 manyetik darbe kısa trenler hâlinde verilir ve trenler arasında dinlenme araları bulunur. THREE-D araştırmasındaki karşılaştırma protokolü 4 saniye uyarım, 26 saniye ara ve toplam 3.000 darbeden oluşarak 37,5 dakika sürmüştür. Güncel cihazlarda farklı onaylı 10 Hz reçeteleri daha kısa sürebilir; bu nedenle “rTMS kesin 37,5 dakikadır” denemez.

Standart iTBS’de 50 Hz hızında üçlü darbeler 5 Hz theta ritminde tekrarlanır. Tipik depresyon reçetesi 2 saniye uyarım, 8 saniye ara ve toplam 600 darbeden oluşarak yaklaşık 3 dakika sürer. Bu, tek tek darbelerin daha az önemli olduğu değil, zamanlamanın yoğunlaştırıldığı anlamına gelir.

Her iki protokol de hedeflenen ağlarda seanslar boyunca biriken plastisite değişiklikleri oluşturmayı amaçlar. Tek bir seansın geçici nörofizyolojik etkisi, depresyonda kalıcı klinik yanıtla aynı şey değildir.

10 Hz rTMS

Düzenli yüksek frekanslı darbe trenleri

iTBS

Theta ritminde tekrarlanan üçlü darbe kümeleri

Klasik doz

Protokole göre çoğunlukla binlerce darbe

iTBS dozu

Standart reçetede 600 darbe, yaklaşık 3 dakika

rTMS ve iTBS Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki değerler depresyonda sık kullanılan 10 Hz rTMS ve standart sol DLPFC iTBS örneklerini karşılaştırır. Cihaz etiketleri ve reçeteler farklı olabilir.

Özellik10 Hz rTMSStandart iTBS
Darbe örüntüsüDüzenli 10 darbe/saniye trenleri5 Hz ritimde üçlü 50 Hz kümeler
Örnek darbe sayısıTHREE-D’de 3.000Standart reçetede 600
Örnek seans süresiTHREE-D’de 37,5 dakikaYaklaşık 3 dakika
Akut kürÇoğunlukla haftada 5 günÇoğunlukla haftada 5 gün
HedefSıklıkla sol DLPFCSıklıkla sol DLPFC
EtkinlikKanıta dayalı10 Hz’e non-inferior kanıt
Sık yan etkilerBaş ağrısı/saçlı deri rahatsızlığıBenzer baş ağrısı/uygulama rahatsızlığı

Karşılaştırma notu: Darbe sayıları doğrudan “daha fazla doz = daha fazla etki” şeklinde yorumlanamaz; örüntü, şiddet ve zamanlama farklıdır.

iTBS de rTMS’dir

Theta burst, tekrarlayan manyetik uyarımın özel bir zamanlama protokolüdür.

Theta Burst Daha mı Etkilidir?

Mevcut kanıt, standart iTBS’nin klasik 10 Hz rTMS’den belirgin biçimde üstün olduğunu değil, benzer etkinliği çok daha kısa seansla sağlayabildiğini destekler. Çok merkezli THREE-D çalışmasında 3 dakikalık iTBS, 37,5 dakikalık 10 Hz rTMS’ye depresyon puanı azalması bakımından non-inferior bulunmuştur.

Çalışmanın ikincil analizinde iTBS grubunda yanıt yüzde 49, remisyon yüzde 32; 10 Hz grubunda yanıt yüzde 47, remisyon yüzde 27 olarak bildirilmiştir. Non-inferiority tasarımı, bu sayısal farkların iTBS’nin üstünlüğünü kanıtladığı anlamına gelmez. 2024’e kadar beş randomize çalışmayı ve 1.196 hastayı içeren meta-analiz de depresyon, kaygı, baş ağrısı, bulantı veya yorgunluk açısından anlamlı fark bulmamıştır.

Doğru yorum: iTBS’nin temel avantajı kanıtlanmış benzer etkinliği daha kısa seansla sunmasıdır; herkes için daha etkili olması değildir.

ETKİNLİK KANITI

iTBS, cTBS ve TBS Aynı Şey midir?

TBS bir üst başlıktır. Intermittent TBS (iTBS), uyarım trenleri arasında aralar bırakarak uygulanır ve motor korteks araştırmalarında uyarılabilirliği artırıcı bir örüntü olarak tanımlanmıştır. Depresyonda FDA temizliği alan ve en güçlü kanıta sahip standart theta-burst biçimi, sol DLPFC’ye uygulanan 600 darbeli iTBS’dir.

Continuous TBS (cTBS) ise kümeleri kesintisiz verir ve çoğu motor korteks çalışmasında baskılayıcı etkiyle ilişkilendirilir. Depresyonda sağ DLPFC’ye cTBS veya iki taraflı protokoller araştırılmıştır; bunlar standart sol iTBS ile otomatik olarak eşdeğer ya da değiştirilebilir değildir.

TBS TERİMLERİ

Seans Sürelerini Ayrıntılı İnceleyin

Klasik rTMS, iTBS ve diğer protokollerde tek seans ile toplam klinik ziyaret süresinin farkını okuyabilirsiniz.

iTBS Neden Yaklaşık 3 Dakika Sürer?

iTBS, darbeleri üçlü kümeler içinde sıkıştırılmış bir ritimle verir. Standart reçetede 600 darbe yaklaşık 190 saniyede tamamlanabilir. Klasik 10 Hz reçetede ise çok sayıda darbe, daha uzun tren aralarıyla verildiğinden seans daha uzundur.

Seansın kısa olması değerlendirme, hedefleme ve hazırlığın üç dakika olduğu anlamına gelmez. İlk seansta tıbbi tarama, motor eşik ölçümü ve hedef belirleme için ek zaman gerekir. Günlük seanslarda bobin konumu, kimlik, ilaç/uyku değişiklikleri ve tolerans kontrol edilir.

Kısa Seans, Kısa Tedavi Kürü müdür?

Hayır. THREE-D çalışmasında hem iTBS hem 10 Hz rTMS haftada beş gün, başlangıçta 20 seans uygulanmış; kısmi yanıtlı katılımcılara 10 ek seans verilmiştir. Yani iTBS’nin avantajı tek ziyaretin uyarım bölümünü kısaltmasıdır, tedavi haftalarını otomatik olarak ortadan kaldırması değil.

İlk ziyaret

Değerlendirme, motor eşik ve hedefleme

10 Hz seansı

Reçeteye göre yaklaşık 20–40 dakika

iTBS seansı

Standart 600 darbede yaklaşık 3 dakika

Akut kür

Her ikisinde çoğunlukla birkaç hafta

Üç dakika neyi anlatır? Yalnız standart iTBS’nin uyarım süresini; tüm ziyaret veya toplam tedavi süresini değil.

Yan Etkiler ve Konfor Açısından Fark Var mı?

Her iki protokolde de en sık saçlı deride hassasiyet, uygulama bölgesinde vurma/karıncalanma, yüz kaslarında kısa süreli çekilme ve baş ağrısı görülür. Bu yakınmalar çoğunlukla hafif, geçici ve ilk seanslardan sonra azalan niteliktedir. İşitme koruması kullanılır.

iTBS’nin kümelenmiş darbeleri bazı kişilerce daha yoğun veya keskin hissedilebilir; ancak grup düzeyindeki karşılaştırmalarda baş ağrısı ve genel tolerabilite benzer bulunmuştur. Daha kısa seans, rahatsızlığın daha kısa süre yaşanmasını sağlayabilir. Buna karşılık kişisel tolerans, şiddetin hedef doza kademeli çıkarılmasını gerektirebilir.

Çok nadir ciddi risk nöbettir. Bipolar yatkınlıkta mani/hipomani olasılığı da izlenir. Güvenlik; protokol adından çok doğru hasta seçimi, güncel motor eşik, doz sınırları, ilaç/uyku değişiklikleri ve eğitimli uygulayıcıyla ilişkilidir.

Aynı güvenlik temeli: İmplant taraması, nöbet riski, ilaç değişikliği, uyku ve alkol/madde kullanımı her iki protokolde de değerlendirilir.

rTMS ve iTBS protokollerini psikiyatri uzmanıyla karşılaştıran hasta

Etki Başlangıcı iTBS’de Daha mı Hızlıdır?

Standart iTBS seansının kısa olması, antidepresan etkinin aynı gün veya daha erken başlayacağını kanıtlamaz. THREE-D çalışmasında iki protokol aynı haftalık takvimle uygulanmış ve tedavi süreci dört ila altı haftaya yayılmıştır. Erken yanıt analizlerinde 10 Hz rTMS ve iTBS için 10. seanstaki değişimin tedavi sonu sonucu benzer biçimde öngörebildiği görülmüştür.

Bazı hastalar ilk bir–iki haftada küçük değişimler fark eder; belirgin yanıt çoğunlukla birkaç hafta içinde değerlendirilir. Bireysel yanıt zamanı; tanı, şiddet, önceki tedaviler, hedef, gerçek doz ve seans devamlılığından etkilenir.

ZAMAN KAVRAMLARINI AYIRIN

Kısa uyarım, kısa ziyaret, kısa kür ve erken klinik etki aynı şey değildir.

Uyarım süresi

Bobinin aktif darbe verdiği süre; iTBS’de yaklaşık 3 dakika olabilir.

Ziyaret süresi

Hazırlık, hedef kontrolü ve klinik görüşmeyle uyarımdan uzundur.

Akut kür

Standart uygulamada iki protokol de haftalar boyunca tekrarlanır.

Klinik etki

Belirti ve işlev değişimi düzenli ölçeklerle haftalar içinde izlenir.

Kısa Seans, Anında Sonuç Değildir

iTBS’nin üç dakikalık uygulaması lojistik avantaj sağlar; beynin tedavi yanıtı yine tekrarlanan seanslar ve zaman içinde gelişen ağ değişiklikleriyle oluşur.

Hızlandırılmış iTBS Nedir?

Hızlandırılmış iTBS, bir günde belirli aralıklarla birden fazla iTBS seansı uygulanmasıdır. Standart günlük iTBS ile aynı değildir. Günlük seans sayısı, seans aralığı, toplam darbe, hedefleme ve tedavi günleri araştırma protokolüne göre değişir.

Bazı hızlandırılmış protokoller kişiye özel MRI tabanlı hedefleme ve yüksek günlük toplam doz kullanır; bazıları daha pragmatik tasarlanmıştır. Yeni randomize çalışmalar hızlandırılmış TBS’nin tedaviye dirençli depresyonda yararlı olabileceğini gösterse de tek bir “hızlandırılmış TBS” reçetesi yoktur ve sonuçlar standart iTBS’ye genellenemez.

  • Aynı gün çok seans, yalnız araları kısaltmak değildir.
  • Seanslar arasında nöroplastisite için belirlenmiş aralıklar gerekir.
  • Toplam günlük doz ve hedef standart iTBS’den farklı olabilir.
  • Uygulama yalnız kanıta dayalı reçete ve yakın klinik izlemlerle yapılmalıdır.

Terim tuzağı: “iTBS” standart günde bir seansı; “hızlandırılmış iTBS” ise ayrı günlük çoklu seans planını ifade eder.

Farklı protokol

Hızlandırılmış TBS, standart iTBS’nin yalnız daha hızlı takvime sıkıştırılmış adı değildir.

rTMS mi iTBS mi: Seçim Nasıl Yapılır?

Mevcut kanıt iki seçeneğin depresyonda benzer etkinlik ve tolerabilite sağlayabildiğini gösterdiğinden, seçim çoğu zaman günlük zaman yükü, cihazın onaylı reçetesi, merkezin deneyimi, önceki yanıt ve kişisel konfor üzerinden yapılır. Yoğun çalışan, okula devam eden veya ulaşım yükü yaşayan kişiler için iTBS’nin kısa seansı önemli avantaj olabilir.

Bazı hastalar 10 Hz ritmini, bazıları iTBS’nin kısa ama yoğun hissini daha iyi tolere edebilir. İlk seanstaki rahatsızlık tek başına tedavinin başarısız olacağını göstermez; doz kademeli yükseltilebilir. Protokol değişikliği, yalnız zaman kazanmak için güvenlik ve reçete sınırları dışında yapılmamalıdır.

Kişiye özel seçim: Bugün için klinik görüşme dışında hangi hastanın kesin olarak iTBS’ye veya 10 Hz’e daha iyi yanıt vereceğini gösteren doğrulanmış bir test yoktur.

Kararı Belirleyen Başlıca Faktörler

  • Tanı, depresyon şiddeti, psikoz/katatoni ve acil risk
  • Önceki TMS yanıtı ve hangi protokolün kullanıldığı
  • Günlük zaman, ulaşım, iş/okul ve devamlılık koşulları
  • Saçlı deri toleransı ve hedef doza ulaşabilme
  • Cihazın onaylı endikasyonu ve merkezin protokol deneyimi
  • İlaçlar, uyku, nöbet riski ve diğer güvenlik etkenleri

Bir Protokolden Diğerine Geçilebilir mi?

Evet, klinik gerekçeyle geçiş düşünülebilir. Devamlılık sorunu, tolerabilite, cihaz erişimi veya kısmi/yetersiz yanıt durumunda hedef, motor eşik, gerçek doz ve seans sayısı gözden geçirilir. Ancak 10 Hz’den iTBS’ye geçişin her yanıtsız hastada sonucu artırdığına dair otomatik bir kural yoktur.

Geçiş sırasında yeni motor eşik değerlendirmesi ve uygun cihaz reçetesi gerekebilir. Yanıt ölçümlerinin başlangıç ve geçiş tarihleriyle belgelenmesi, hangi protokolden ne kadar yarar görüldüğünün anlaşılmasını sağlar.

Bilimsel Kanıtlar Ne Söylüyor?

THREE-D, standart sol DLPFC iTBS’yi doğrudan 10 Hz rTMS ile karşılaştıran büyük çok merkezli non-inferiority çalışmasıdır. Aynı hedef, benzer motor eşik şiddeti ve aynı tedavi haftaları kullanılarak 3 dakikalık 600 darbeli iTBS’nin 37,5 dakikalık 3.000 darbeli 10 Hz rTMS’den daha kötü olmadığı gösterilmiştir.

2024’e kadar yayımlanan beş randomize çalışmanın meta-analizi, 1.196 hastada depresyon ve kaygı azalması ile baş ağrısı, bulantı ve yorgunluk açısından anlamlı fark saptamamıştır. 2024 TMS konsensüsü iTBS’yi kanıta dayalı, zaman açısından verimli bir depresyon protokolü olarak ele alır; hızlandırılmış uygulamaların ayrı değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.

Non-Inferior Ne Demektir?

Non-inferior, iTBS’nin önceden belirlenen klinik sınır içinde 10 Hz rTMS’den kabul edilemeyecek ölçüde daha kötü olmadığını gösterir. Bu tasarım “iTBS kesin daha etkilidir” sonucunu vermez; benzer etkinliğin çok daha kısa seansla sağlanabildiğini destekler.

Başlıca Kaynaklar

Bu içerikte doğrudan karşılaştırmalı THREE-D verileri, güncel TMS konsensüsü ve 2024’e kadar randomize çalışmaları birleştiren meta-analiz önceliklendirilmiştir.

THREE-D Klinik Verileri

3 dakikalık iTBS ile 37,5 dakikalık 10 Hz rTMS’nin hedef, doz, etkinlik ve tedavi sürecini doğrudan karşılaştırır.

2024 TMS Konsensüsü

iTBS, klasik rTMS, doz, güvenlik ve hızlandırılmış protokoller için kapsamlı klinik öneriler sunar.

rTMS–TBS Meta-Analizi

2024’e kadar beş randomize çalışmada etkinlik ve yan etki sonuçlarını karşılaştırır.

Soru10 Hz rTMSiTBS
Seans kısa mı?Protokole göre daha uzunStandart reçetede yaklaşık 3 dakika
Kür kısa mı?Çoğunlukla birkaç haftaStandart uygulamada yine birkaç hafta
Daha etkili mi?Kanıta dayalı10 Hz’e benzer/non-inferior; üstünlük kanıtı değil
Daha güvenli mi?Yerleşik güvenlik çerçevesiBenzer tarama ve yan etki profili
Kim seçer?Psikiyatri uzmanı; cihaz etiketi, klinik özellik ve tercihle

Kaynak notu: Bu sayfa 27 Temmuz 2026 tarihinde gözden geçirilmiştir. Süre ve darbe değerleri sık kullanılan örnek reçetelerdir; kişisel protokol cihaz ve uzman değerlendirmesine göre belirlenir.

En Büyük Fark: Zaman Verimliliği

iTBS, klasik 10 Hz rTMS’ye benzer antidepresan etkinliği daha kısa uyarım süresiyle sağlayabilen, theta ritimli bir rTMS protokolüdür. Bu özellik hastanın klinikte geçirdiği süreyi ve merkezin günlük kapasite yükünü azaltabilir. Fakat doğru hedef, doz, seans devamlılığı ve klinik izlem önemini korur.

Tedavi Planı Nasıl Oluşturulur?

Protokol seçimi, motor eşik, hedef, seans sayısı ve yanıt ölçümünün nasıl kişiselleştirildiğini rehberimizde okuyabilirsiniz.

Sonuç: rTMS mi, Theta Burst mü?

iTBS, rTMS’nin rakibi değil; daha yoğun zaman örüntüsü kullanan kısa bir rTMS protokolüdür. Standart iTBS yaklaşık 3 dakika, klasik 10 Hz seansı ise reçeteye göre yaklaşık 20–40 dakika sürebilir. Büyük doğrudan karşılaştırmada iTBS’nin etkinliği 10 Hz rTMS’den daha kötü bulunmamış; yan etkiler benzer olmuştur.

En önemli avantaj seans süresidir. Ancak üç dakikalık seans, toplam tedavinin üç dakikada veya birkaç günde tamamlanması anlamına gelmez. Standart iTBS de çoğunlukla haftada beş gün ve birkaç hafta uygulanır.

iTBS, cTBS ve hızlandırılmış TBS aynı reçete değildir. Uygun protokol; tanı, güvenlik, cihazın onaylı kullanımı, tolerabilite, zaman koşulları ve önceki yanıtla seçilmelidir.

UZMAN DEĞERLENDİRMESİ

Theta burst, rTMS’den ayrı bir teknoloji değil; darbelerin theta ritminde kümelendiği bir rTMS protokolüdür. Standart iTBS’nin yaklaşık üç dakikalık seansı önemli bir zaman avantajı sağlar, ancak toplam kür ve klinik yanıt yine düzenli seanslarla değerlendirilir. Protokol seçimi etkinlik kadar tolerabilite, cihaz reçetesi ve devamlılık koşullarını da içermelidir.

Dr. Kübra Ceren Cesur – Psikiyatri Uzmanı

Tıbbi bilgilendirme notu: Bu içerik kişisel protokol veya doz önerisi değildir. TMS reçetesi eğitimli psikiyatri ekibi tarafından belirlenmelidir.

rTMS ve theta burst hakkında sık sorulan sorular

Genellikle hayır. TBS, uygun yazılım ve donanıma sahip TMS sistemiyle verilen özel bir darbe örüntüsüdür. Her cihazın onaylı protokolü ayrıca kontrol edilir.

Standart 600 darbeli iTBS’nin aktif uyarımı yaklaşık 3 dakikadır. İlk değerlendirme, motor eşik, hedefleme ve günlük güvenlik kontrolü nedeniyle toplam ziyaret daha uzundur.

Mevcut kanıt üstünlükten çok benzer etkinliği destekler. THREE-D’de iTBS, 10 Hz rTMS’ye non-inferior bulunmuştur; 2024 meta-analizinde anlamlı etkinlik farkı saptanmamıştır.

Hayır. Seans süresinin kısa olması klinik etkinin daha erken başlayacağı anlamına gelmez. Standart iTBS de çoğunlukla birkaç haftalık kür olarak uygulanır.

Hayır. Standart iTBS çoğunlukla günde bir seanstır. Hızlandırılmış TBS aynı gün çoklu seans, belirli aralıklar ve farklı toplam doz içeren ayrı protokoldür.

Genel profil benzerdir: baş ağrısı ve saçlı deri rahatsızlığı en sıktır. iTBS bazı kişilerce daha yoğun hissedilebilir; grup düzeyinde tolerabilite belirgin farklı değildir.

Güncelleme Geçmişi

Kaynak İncelemesi

THREE-D, 2024 TMS konsensüsü ve güncel karşılaştırmalı meta-analiz

Editoryal Standart

Seans süresi, toplam kür, etkinlik ve hızlandırılmış protokol ayrımı

KISA BİLGİLER

10 Hz rTMS

Düzenli yüksek frekanslı trenler

iTBS

Theta ritminde üçlü darbe kümeleri

Seans

iTBS yaklaşık 3 dakika

Etkinlik

10 Hz’e benzer/non-inferior

BU YAZI KİMLER İÇİN?

Hangi protokolün uygun olduğunu mu merak ediyorsunuz?

Tanınızı, zaman koşullarınızı, tolerabilitenizi ve cihazın onaylı reçetesini psikiyatri uzmanıyla değerlendirin.

İlgili İçerikler